انگل‌شناسى پزشكى

محققانی از دانشگاه سائوپولو برزیل توانسته‌اند کاربرد جدیدی برای داروی قدیمی تاموکسیفن (tamoxifen) پیدا کنند. آنها تاثیر و کارآیی این دارو بر علیه لیشمانیا آمازوننسیس (L. amazonensis)،عامل لیشمانیازیس جلدی در آمریکای جنوبی را ثابت کرده‌اند. آنها در مقاله خود توضیح می‌دهند که چگونه تاموکسیفن، دارویی که در سطحی وسیع در درمان و پیشگیری از سرطان پستان استفاده می‌شود، بر علیه این بیماری انگلی در موش‌های آلوده آزمایشگاهی می‌جنگد. انگل‌هایی تک‌سلولی از جنس لیشمانیا عامل ایجادکننده بیماری لیشمانیازیس هستند. درمان لیشمانیازیس مستلزم مصرف داروهای سمی با درجه تحمل پایین است. با توجه به اینکه قبلاً مشخص شده بود که تاموکسیفن به صورت برون‌تنی (in vitro) بر علیه انگل‌ها فعال هستند، این نویسندگان اکنون کارآیی این دارو را در یک مدل موشی عفونت لیشمانیا آمازوننسیس نشان داده‌اند. این گروه از محققان برزیلی در موش‌هایِ آلوده‌ای که به مدت دو هفته با با تاموکسیفن درمان شده بودند ، کاهش معنی‌داری در بارِ انگلی مشاهده کردند. هم‌چنین آنها متوجه  تاخیر چشمگیری در ایجاد زخم‌های پوستی شدند  که یک علامت معمول این بیماری است.
نتایج امیدوارکننده این مطالعه به همراه این حقیقت که بی‌خطری و نمایه داروشناسی تاموکسیفن در انسان‌ها به خوبی تثبیت شده است ( این دارو از دهه ۱970 تاکنون در درمان سرطان پستان استفاده می‌شود)، نویددهنده یک آلترناتیو در درمان لیشمانیازیس باشد. برای اطلاعات بیشتر به اینجا رجوع شود.

باور بکنید یا نکنید, دکترها به زودی قادر خواهند بود که مالاریا را در کمتر از یک دقیقه تشخیص دهند چرا که محققان تکنیک جدیدی را توسعه داده‌اند که بسیار سریع‌تر از تست‌های تشخیصی فوری (rapid diagnostic tests=RDTs) هستند.
نتایج اولیه نشان می‌دهد که این روش می‌تواند به اندازه RDTs موثر باشد و جایگزین مناسبی برای آنها قلمداد شود. مجله بیوفیزیک در آخرین شماره خود این روش را گزارش کرده است. یک گروه تحقیقاتی بین‌المللی تحت رهبری محققان دانشگاه‌های اکستر و کاونتری این تکنیک را پدید آورده‌اند که از فناوری مغناطیسی – نوری (مگنتو- اپتیک) برای ردیابی هموزوئین در خون استفاده می‌کند. هموزوئین ماده زائد حاصل از متابولیسم انگل مالاریا است. کریستال‌های هموزوئین از نظر مغناطیسی ضعیف هستند و دارای شکل مستطیلی خاصی هستند. آنها همچنین از نظر نوری دارای خاصیت دو رنگی هستند، بدین معنی که آنها نور را در امتداد طولشان قوی‌تر از پهنای‌شان جذب می‌کنند. هنگامی که در یک میدان مغناطیسی قرار بگیرند، رفتار آنها همانند یک صفحه پولاروید ضعیفی خواهد بود که در عینک‌های آفتابی استفاده می‌شود. این فناوری جدید از این خاصیت برای قرائت دقیق وجود هموزوئین در نمونه خون سود می‌برد.
در حقیقت این گروه دستگاهی را ساخته‌اند که در کمتر از یک دقیقه نتیجه مثبت یا منفی مالاریا را می‌دهد. این دستگاه جدید بطور کلی نسبت به RDTs ، از رویکرد متفاوتی استفاده می‌کند. در RDTs از یک ماده شیمیایی برای ردیابی آنتی‌ِژن‌های مربوط به انگل مالاریا استفاده می‌شود. طبق گفته پروفسور دیو نیومن محقق اصلی این طرح «نتایج اولیه مربوط به این دستگاه خیلی امیدوارکننده و فوق‌العاده هیجان‌انگیز است. ما انتظار داریم که نهایتاً دستگاهی حساس و غیرتهاجمی تولید کنیم که مقرون به صرفه بوده و کاربرد آن آسان  و برای کشورهای در حال توسعه که بیشترین نیاز را به آن دارند، مناسب باشد». منبع

یک گروه تحقیقاتی در دانشگاه شیکاگو دریافته‌اند یک داروی جدید ضد مالاریا با کد JPC-2056 که در شرف کارآزمایی بالینی قرار دارد، 10 برابر بیشتر از داروی استاندارد فعلی در درمان توکسوپلاسموز موثر است. توکسوپلاسموز احتمالاً شایع‌ترین بیماری انگلی انسان به شمار می‌رود و این یافته امیدواری زیادی برای درمان و کمک به دو میلیارد نفر بیمار مبتلای به آن ایجاد کرده است. ریما مک لئود Rima McLeod از نویسندگان این مقاله می‌گوید که داروی JPC-2056 این توانایی را دارد که جایگزین داروی استاندارد پریمتامین و سولفادیازین شود. این دارو به صورت خوراکی است و به راحتی جذب می‌شود و نسبتاً غیرسمی است. در محیط کشت و نیز در بدن موشها تنها ظرف چند روز تعداد انگل‌ها را به نحو چشمگیری کاهش می‌دهد.
این دارو مانع از عمل آنزیمی می‌شود که این خانوده از انگل‌ها تولید می‌کنند. این دارو بر علیه همه انگل‌های مالاریا، حتی انواع مقاوم به به سایر داروهای ضد فولات موثر است. منبع 

معاون مرکز بیماریهای پوست و جذام، از آماده شدن مراحل ساخت واکسن جهانی سالک تا پایان سال 2008 میلادی خبر داد. دکتر سید حسین طباطبایی با اشاره به اینکه طرح مطالعاتی و تحقیقاتی این واکسن در چهار فاز دنبال می‌شود، به خبرنگار مهر گفت: سه فاز اولیه با موفقیت انجام شد و هم اکنون در فاز آخر که مطالعه و آزمایش بر روی نمونه انسانی است، قرار داریم. وی با تاکید بر اینکه این واکسن جهانی بوده و تنها مختص ایران نیست، افزود: نمونه‌های انگلها و پشه‌هایی که این بیماری را منتقل می‌کند، یکی نبوده و همین مسئله باعث می‌شود واکسنی که در یک منطقه فرد را در مقابل بیماری مصون می کند، در نقطه ای دیگر کارآیی نداشته باشد. معاون مرکز بیماریهای پوست و جذام ادامه داد: بنابراین می‌بایست واکسنی ساخت که کاربرد همه جانبه داشته باشد و این واکسن با چنین ویژگی در دست تهیه است. وی با اشاره به مشارکت سازمان جهانی بهداشت و دیگر سازمان‌های بین‌المللی در تهیه واکسن سالک، افزود: کمک‌های فنی و مالی این سازمان‌ها در کنار حمایت علمی از این طرح، باعث شده ایران در تهیه واکسن جهانی سالک بیش از پیش شناخته شده باشد. طباطبایی از همکاری علمی وزارت بهداشت کانادا و سوئد در این طرح خبر داد و گفت: البته موسسات تحقیقاتی داخل کشور همچون انستیتو پاستور، موسسه رازی (مرکز واکسن سازی ایران) و دانشگاههای علوم پزشکی در استانهای تحت شیوع این بیماری، بیشترین سهم را در تهیه واکسن جهانی سالک دارند. معاون مرکز بیماریهای پوست و جذام تصریح کرد: مدیریت طرح با انجمن پوست و مو ایران است. وی با اشاره به دشوار بودن انجام نمونه‌های انسانی که ناشی از عوامل مختلفی است، گفت: با توجه به بحث اخلاق پزشکی و اینکه نمونه های انسانی بعضاً در دسترس نیستند، باعث شده این طرح کمی با تاخیر دنبال شود. طباطبایی با اعلام اینکه طرح مطالعاتی در سه پایگاه بم، خراسان و اصفهان به عنوان مناطق آندمیک (شایع) بیماری دنبال می‌شود، اظهارداشت: بر اساس آنچه که به سازمان جهانی بهداشت و دیگر سازمان‌های بین‌المللی قول داده‌ایم، تحقیقات تا پایان سال 2008 میلادی به نتیجه نهایی ختم خواهد شد. معاون مرکز بیماریهای پوست و جذام، از تهیه واکسن جهانی سالک به عنوان افتخار دیگری برای ایران یاد کرد که ثمره مطالعات و تلاشهای صورت گرفته در سالهای گذشته است. منبع: خبرگزاری مهر

پژوهشگران دریافته‌اند که یک داروی ضدانگلی می‌تواند مانع از رشد ویروس ایدز در بدن انسان شود. این پژوهش که در مجله رتروویرولوژی منتشر شده است، نشان می‌دهد داروی میلتفوسین (miltefosine) می‌تواند سلول‌های آلوده به HIV را به انجام خودکشی سلولی وادارد.
مطالعات گذشته این تیم تحقیقاتی در دانشگاه روچستر مشخص کرده بود ماکروفاژها که در حالت عادی باید بدن را از انواع پاتوژن‌ها و سایر عوامل مزاحم پاک کنند، در عمل به مخزن و بهشت امنی برای ویروس ایدز تبدیل می‌شوند. ویروس با فعال شدن در این مکان امن، به رشد و حیات خود ادامه می‌دهد و بدن را نسبت به عفونت‌ها آسیب‌پذیر کند و موجب ابتلا به بیماری سندرم نارسایی ایمنی یا همان ایدز می‌گردد.
بائک کیم (Baek Kim) محقق اصلی این پژوهش اظهار می‌دارد: «میلتفوسین نقطه پایانی برای عمر طولانی ماکروفاژهای آلوده به HIV است. این واقعیت که میلتفوسین در حال حاضر مصرف انسانی دارد، می‌تواند موجب تسریع در روند تایید آن توسط دولت به عنوان یک داروی جدید ضد HIV باشد.»
میلتفوسین که به عنوان ایمپاویدو (Impavido) نیز شناخته می‌شود، اولین بار در ابتدای دهه هشتاد میلادی به عنوان یک داروی بالقوه برای سرطان پستان در آلمان شناسایی شد اما در حال حاضر در درمان عفونت انگلی لیشمانیازیس یا کالاآزار مصرف می‌شود. منبع

مقاله‌ای در مجله معتبر Nature نشان می‌دهد که علف‌کش‌ها می‌توانند انگل توکسوپلاسما را از بین ببرند. توکسوپلاسموزیس عفونتی شایع ناشی از انگلی بنام توکسوپلاسما گوندی Toxoplasma gondii است. این انگل خویشاوند نزدیک انگل مالاریا یعنی پلاسمودیوم فالسیپاروم است. بیش از یک چهارم جمعیت دنیا به توکسوپلاسما آلوده هستند اما تنها در صورتی منجر به بیماری در فرد می‌شود که سیستم ایمنی وی سرکوب شده باشد. اما تاثیر این انگل در موش‌ها و رت‌ها قدری متفاوت است و باعث می‌شود که ترس موش یا رت از گربه‌ها زایل شود که این مسئله (شجاعت غیرطبیعی و نابجا) آنها را به سرنوشتی مرگبار دچار می‌کند و انگل بدین طریق به میزبانی جدید که همانا گربه باشد، راه پیدا می‌کند.
مشخص شده است همان ماده‌ای که رویش تخم را در گیاهان کنترل می‌کند، چگونگی انتشار توکسوپلاسما از یک سلول به سلول دیگر را نیز هدایت می‌کند. این هورمون موسوم به اسید آبسیسیک abscisic acid یا اختصاراً ABA قبلاً تنها در گیاهان و برخی موجودات ساده دریایی مثل اسفنج‌ها یافت شده بود. از این ویژگی شبه نباتی انگل می‌توان برای از بین بردن آن سود جست. برخی از علف‌کش‌ها توکسوپلاسما را نابود می‌کند و چون انسان‌ها فاقد این مسیر شیمیایی هستند، چنین درمانی هیچ عارضه و اثر سوئی نخواهد داشت. قبل از این هم در سال 1998 یک چشم پزشک در دانشگاه شیکاگو دریافته بود که علف‌کشی به نام glyphosate موجب کندشدن رشد انگل‌های مالاریا و توکسوپلاسموزیس می‌گردد و نیز در سال 2002 هم یک گروه محقق آلمانی گزارشی از آزمایش موفقیت‌آمیز علف‌کش و آنتی‌بیوتیکی به نام fosmidomycin در درمان مالاریا منتشر کردند. اما در این تحقیق جدید، دیوید سیبلیDavid Sibley و همکارانش در دانشگاه واشنگتن گزارش کرده‌اند که مکانیسم اثر علف‌کشی به نام فلوریدون fluridone روی انگل‌ها نسبت به سایر علف‌کش‌ها متفاوت است. این ماده مانع از تکثیر انگل و ارتباط آنها با یکدیگر می‌شود و در نتیجه از انتشار آنها در بدن جلوگیری می‌کند. بیشتر

محققان استرالیایی گزارش کرده‌اند که با استفاده از نوع جدیدی از ریزذرات طلا توانسته‌اند انگل‌های عامل توکسوپلاسموز را از بین ببرند. توکسوپلاسموز یک بیماری بالقوه خطرناک است که انسان‌ها در اثر تماس با مدفوع گربه، خوردن گوشت نیم‌پز و نیز از طریق مادرزادی به آن مبتلا می‌شود. این به اصطلاح “گلوله‌های طلا”، آلترناتیوی بی‌خطر و موثرتر نسبت به داروهای متعارف در درمان بیماری فراهم می‌آورد. توکسوپلاسما گوندی (Toxoplasma gondii) ، انگلی که موجب این بیماری می‌شود، تنها در ایالات متحده آمریکا بیش از 60 میلیون نفر را آلوده کرده است. اگرچه بیشتر افراد آلوده هیچ علامتی ندارند، اما در زنان حامله و افراد ایدزی و گیرندگان بافت پیوندی که سیستم ایمنی‌شان تضعیف شده است، مشکلات بهداشتی وخیمی را ایجاد می‌کند. در این مطالعه مایکل کورتی (Michael Cortie) و همکارانش، آنتی‌بادی‌هایی را به ریزمیله‌های طلایی که با نور لیزر فعال شده بودند، متصل کردند. گروهی از سلول‌های حیوانی آلوده به توکسوپلاسما در پلیت‌های محیط کشت سلولی جدا شدند و سپس آنها را با این گلوله‌های طلا مواجهه دادند. سپس این سلول‌ها در برابر نور لیزر قرار گرفتند تا گلوله‌های طلا حرارت بگیرند و انگل‌‌ها را از بین ببرند. بر اساس گفته محققان مذکور، این نوع درمان توانست 83 درصد از انگل‌های حاوی ذرات طلا را بکشد. آنها امیدوارند که تکنیک مشابهی را برای کشتن انگل در بیماران بوجود آورند. منبع: SciencDaily

در طول تاریخ بشر، مالاریا همواره یک نیروی انتخاب طبیعی عمده بوده است و چندین پلی‌مرفیسم گلبول‌های قرمز را پدید آورده است که انسان را در برابر مالاریای وخیم مقاوم می‌کند. تشکیل رزت (حالت گل‌سرخی‌شدن گلبول‌های قرمز؛ یک فنوتیپِ ویرولانس انگل که با مالاریای وخیم همراه است؛ شكل روبرو) در گلبول‌های گروه خونی O، در مقایسه با گلبول‌های گروه‌های خونی A، B و AB کمتر دیده می‌شود. با وجود این، تاکنون توجه کمی به نقش سیستم گروه خونی ABO در محافظت انسان‌ها بر علیه مالاریای وخیم شده است. گروهی از محققان این فرضیه را مطرح کرده‌اند که گروه خونی O می‌تواند از طریق مکانیسمِ کاهشِ تشکیل رزت، موجب مقاومت در برابر مالاریای فالسیپاروم وخیم شود. آنها در یک مطالعه شاهد- موردیِ جورشده روی ۵۶۷ کودک اهل کشور مالی دریافتند که گروه خونی O، تنها در ۲۱ درصد موارد وخیم مالاریا وجود داشت، در حالیکه نسبت این گروه خونی در مبتلایان به مالاریای عادی و افراد سالم، حدود ۴۵ درصد بود. به علاوه شانس گسترش مالاریای وخیم در افراد دارای گروه خونی O در مقایسه با ساير گروه‌های خونی، ۶۶ درصد کمتر بود. در همین افراد مورد مطالعه، تشکیل رزت در ایزوله‌های انگلی حاصل از کودکان با گروه خونی O در مقایسه با ایزوله‌های حاصل از کودکان دارای گروه‌های خونی غیر O، کمتر بود. آنالیز آماری نشان داد که بین گروه خونی ABO میزبان و فراوانی تشکیل رزت توسط انگل، ارتباط معنی‌داری وجود دارد که از فرضیه آنها مبنی بر اثر حفاظتی گروه خونی O از طریقِ مکانیسمِ کاهشِ تشکیلِ رزت توسط پلاسمودیوم فالسیپارم، حمایت می‌کند. این تحقیق به روشن شدن بیشترِ پاتوژنز مالاریا کمک می‌کند و حاکی از آن است که فشارِ انتخابی ناشی از مالاریا می‌تواند در توزیع جهانی گروه‌های خونی ABO در جمعیت‌های انسانی دخالت داشته باشد. اصل مقاله

توكسوپلاسموزیس یک بیماری انگلی است که عمدتاً در گربه‌ها وجود دارد اما می تواند طیف وسیعی از حیوانات خونگرم و نیز انسان را گرفتار کند. توکسوپلاسما گوندی، انگلی که موجب بیماری توكسوپلاسموزیس می‌گردد، از شایع‌ترین انگلهای انسانی در سطح دنیاست بطوریکه حدود یک چهارم تا نصف جمعیت دنیا به آن آلوده هستند. راه انتقال این انگل به انسان‌ها، خوردن گوشت ناپخته حیوانات خونگرم، آب و غذا و وسایل آلوده به مدفوع گربه، انتقال خون، پیوند اعضا و به صورت مادرزادی از طریق جفت است. این بیماری در اکثر موارد بدون علامت است. اما برای جنین‌ها و نوزادانی که مادرانشان در حین حاملگی آنها به فرم فعال آن مبتلا شده‌اند و نيز كسانی كه سيتم ايمنی‌‌شان ضعيف شده است مثل افراد مبتلا به HIV و افراد تحت تحت درمان با داروهای سرکوب کننده ایمنی و سیتوتوکسیک، می‌تواند خطر ناک باشد. توكسوپلاسموزیس در موارد وخیم موجب سقط جنین، تخريب مغز و مشکلات بینایی می‌شود.
اكنون محققانی از از لندن و ژنو برای اولین بار ساختار اتمی یک پروتئین کلیدی را در این انگل تعیین کرده‌اند که درست قبل از تهاجم انگل به سلول‌های میزبان بدن انسان ترشح می‌شود. آنها دریافته‌اند این پروتئین که به (TgMIC1) موسوم شده است، به قندهای خاصی روی سطح سلول میزبان متصل می‌شود و به انگل در چسبیدن و سپس ورود به سلول انسان کمک می‌کند. این تیم تحقیقاتی با استفاده از روش جدید ریزآرایی کربوهیدراتها (Carbohydrate Microarray) قادر به شناسایی دقیق این قندها شدند. سپس انها برای تعیین مشخصات رفتاری و واکنش‌های بین پروتئین انگل و قندهای سلول میزبان از طیف‌سنجی NMR استفاده کردند. این بدان معنی است که این تیم تصویر کاملی از ماجرا، حتی قبل از اطلاع از نحوه شناسایی و حمله انگل به سلول میزبان در بدن داشتند.
پروفسور استیو ماتیو از بخش علوم زیستی ملکولی در امپریال کالج لندن و یکی از نویسندگان مقاله، در بیان اهمیت این تحقیق می‌گوید: «شناخت جزئیات بنیادی و در مقیاس اتمی از نحوه ابتلا و تهاجم به سلولهای میزبان در بیماری‌هایی مانند توكسوپلاسموزیس برای جنگ و مقابله موثر بر علیه آنها بسیار حیاتی است. اکنون ما می‌دانیم که بین پروتئینی در سطح انگل و قندهای روی سلولهای میزبان انسانی، واکنشی کلیدی روی می‌دهد که منجر به ورود و تهاجم انگل می‌شود. امکان بالقوه برای تهیه داروهایی در جهت قطع این واکنش و در نتیجه بی‌اثر کردن عفونت وجود دارد». منبع

محققان هندی مکانیسم مقاومت دارویی انگل‌ لیشمانیا، عامل بیماری لیشمانیازیس احشایی یا کالاآزار، را شناسایی کرد‌ه‌اند. مقاومت لیشمانیا دنوانی به داروی سدیم اسیبوگلوکونات ( با نام تجاری پنتوستام)، داروی معمول برای درمان بیماری، در هند بسیار گسترده است. محققان دریافتند که در سلولِ انگل‌های مقاوم، غلظت تیول‌ها- ترکیبات حاوی گوگردـ افزایش می‌یابد. آنها همچنین آنزیم تریپانوتیون ردوکتاز و نیز ژن MRPA را در انگل‌های مقاوم شناسایی کردند. این سه فاکتور موجب افزایش برداشت و حذف دارو از داخل سلول انگل و در نتیجه، مقاومت دارویی می‌گردد. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، حدود ۵۰ درصد موارد بیماری لیشمانیازیس احشایی فقط در هند رخ می‌هد. بنگلادش، نپال و سودان از دیگر مناطق عمده این بیماری در جهان هستند. در بیشتر مناطق روستایی بیهار، مقاومت دارویی آنقدر بالاست که این دارو، حتی با دوزی ۶-۸ برابر دوز معمول، تنها می‌تواند یک سوم از بیماران را بطور موثر درمان کند. با توجه به اینکه لیشمانیازیس احشایی عمدتاً افراد فقیر را مبتلا می‌کند، از این رو علیرغم ظهور چندین داروی جدید، پنتوستام به خاطر قیمت پایین در درمان بیماری اهمیت زیادی دارد. این محققان به مهار مقاومت دارویی امیدوارند. آنزیم گلوتاتیون ردوکتاز در افزایش غلظت تیول‌ها در سلول‌ها نقش اساسی دارد و لذا می‌توان از یک مهارکننده این آنزیم برای کاهش سطح تیول و در نتیجه مهار مقاومت دارویی استفاده کرد. آزمایش این مهارکننده‌ها روی انگل لیشمانیا قدم بعدی در این زمینه است. این مطالعه در شماره آوریل مجله پزشکی گرمسیری و بهداشت آمریکا منتشر شده است. منبع